ترانسفیوژن خون و فرآورده های خونی و وظایف پرستار از دیدگاه همو ویژولانس
ساعت ۱۱:۱٥ ‎ق.ظ روز ۱۳٩۳/٥/٥   کلمات کلیدی: خـــــون ،فرآورده خونی ،همو ویژولانس ،پرستاری

آمار ارائه شده  نشان می دهد که حدود 72% از موارد عوارض انتقال
خون مربوط به تزریق فرآورده اشتباه بی بیمار است. خون یک بافت زنده است. لذا تزریقخون  به همان اندازه که در پیوند یک بافت زنده می تواند برای نجات یک بیمار مفید باشد به عنوان یک تیغ دولبه می تواند جانیک بیمار را به خطر بیاندازد و یا عوارض مادام العمر کلیوی یا .... برای بیمار بهدنبال داشته باشد.آنچه از این پس می آید خلاصه ای از نکات لازم آموزشی برایپرستاران است که از جزوه همویژولانس سازمان انتقال خون  برگرفته شده است.در اینجا ضمن تشکر از تلاشهایهمکاران این سازمان، به عنوان پرستاری که 16 سال در بالین کار کرده ام باید بگویم به عقیده بنده افزایش وظایف نوشتنی و فرمهای تطبیق خون با بیمار در عمل نتوانستهاست خطر اشتباه را کم کند. آن چیزی که می تواند خطر اشتباه را کم کند آموزش صحیح ومستمر به پرستاران و حساس سازی آنها در سطوح دانش، مهارت و نگرش است که جز با آموزش های مکرر آن هم از اوان دوران دانشجویی به دست نمی آید. غیر استاندارد بودن نسبت تخت به پرستار و افزایش روز افزون تقلیدهای استاندارد سازی از جمله مدیریت ایزو، حاکمیت بالینی و اخیرااعتبار بخشی باعث شده است که این فرم های اضافی و وظایف نوشتنی بیشتر رفع تکلیف است و حتی  در طولانی مدت باعث کاهش حساسیت پرستاران نسبت به امور خطیری مانند تزریق دارو و ترنسفیوژن خون می شود.  بهتر است به تدوین نظام استاندارد سازی مراقبتهای بالینی از نوع ایرانی پرداخت. و اگر مسئولین مربوطه زودتر دست بکار نشوند بایدشاهد افت شدیدتر کیفیت خدمات در بالین باشیم. که ناچار روزی بیماران و وابستگانخود پرسنل درمانی گریبانگیر ان خواهند شد. به نظر می رسد که بیشتر برنامه های آموزشی در این زمینه بیشتر از سر رفع تکلیف  است و تغییر رفتار در مخاطب را به دنبال ندارد. ای کاش حداقل برای گذاشتن یک کلاس درباره همو ویژولانس  از یک تیم آموزشی که علاوه بر همکاران متخصص در امر خون افرادی که کارشناس آموزشی در باره روشهای تدریس . تغییر نگرش باشند هم استفاده می شد.



  • همو به معنای خون و ویژولانس به معنای مراقبت است. و منظور
    از این آموزش تمرکز بر نکات مراقبتی در گیرنده خون است.

  • در بخش مدیریتی همو وژولانس باید به  تدوین و اجرای یک سیستم نظارتی  بر همه مراحل چرخه انتقال خون از دهنده تا
    گیرنده و با توجه به بروز عوارض احتمالی و نا خواسته در فرد گیرنده و همچنین سیستم
    ثبت و تجزیه تحلیل و همچنین ردیابی خون تولید شده بپردازد.

  • سازملن انتقال خون وظیفه دریافت خون از فرد سالم، انجام
    آزمایش های مخصوص و تهیه فرآورده ها و نگهداری صحیح آنها و همچنین توزیع  آنها را به عهده دارد.

  • فرآورده خونی کاربرد درمانی دارد و با استفاده از روشهایی
    نظیر سانتریفوژ، شسته شدن، منجمد کردن، فیلتر نمودن تولید می شود.

  • گلبول قرمز متراکم(پکدسل)، گلبول قرمز شسته شده، خون
    کامل(هول بلاد)، پلاسمای تازه منجمد(FFP)، کرایو پرسیپیتیت از
    جمله این فرآورده ها هستند.

  • آلبومین، ایمونو گلوبولین، آنتی سرم و فاکتورهای انعقادی
    نیز سایر فرآورده هایی هستند که از پلاسمای خون استخراج می شوند.

  • فرم درخواست خون توسط پزشک تکمیل و امضا می شود.

  • برای نمونه گیری از ورید استفاده شود. دستکش و حفاظ صورت
    فراموش نشود.

  • گارو را طولانی و محکم نبندید(چرا)

  • در بیمار هوشیار هویت از طریق خود فرد احراز می شود(نام و
    نام خانوادگی و سن) و سایر مشخصات از طریق مچ بند با پرونده و فرم درخواست مطابقت
    می شود.

  • در بیمار بی هوش یا شرایط اورژانس طبق پروتکل بیمارستان عمل
    می شود.

  • نباید از رگ در حال دریافت مایعات وریدی، یا بالای  رگ اقدام به خون گیری کرد، در صورت الزام به
    خون گیری از رگ در حال دریافت سرم از پایین تر از سطح آنژوکت، 10- 5 سی سی خون
    اولیه دور ریخته می شود و سپس نمونه گیری می شود.

  • کراس مچ و غربالگری انتی بادی با نمونه لخته و همچنین ظرف
    محتوی EDTA مقدور می باشد ولی پلاسما
    بهتر است.

  • بر چسب زدن لوله ها 
    قبل از نمونه گیری غلط است.

  • روی بر چسب حداقل، 
    لوله نوشتن  نام و نام خانوادگی،
    تاریخ تولد و شماره پرونده ضروری است. سایر مشخصات(تاریخ ساعت و فرد نمونه گیر) در
    فرم ها حتما قید می شود.

  • سر سوزن مناسب برای بالغین 20-18،  22-14 است. و در اطفال  24-22

  • نیاز به دریافت دارو قبل از تزریق خون بر اساس دستور پزشک و
    سایر تجهیزات لازم در بالین مثل اکسیژن و ساکشن و لوازم تراسفیوژن خون باید بطوری
    آماده باشد که فاصله بین دریافت کیسه از بانک خون تا تزریق 30 دقیقه بیشتر نباشد.

  • قبل از تزریق کیسه خون از نظر نشت، رنگ غیر طبیعی، همولیز،
    تاریخ تولید، لخته، کدورت، وجود گاز و بادکردگی، برچسب ناسالم بررسی و دقت شود. و
    در صورت وجود مشکل در قسمت مربوطه فرم کتبا قید و از پذیرش خون خودداری گردد.

  • کنترل نوع فرآورده ، گروه خون و RH و همچنین مطابقت شماره اهدا کننده
    ثبت شده روی کیسه با فرم تکمیلی الزامی است.

  • موارد فوق توسط دو پرستار بصورت جداگانه کنترل و تأیید می
    شود.

  • نرمال سالین تنها محلولی است که می توان همراه با فرآورده
    خونی تزریق کرد.

  • در موارد سرعت تزریق معمول نیازی به گرم کردن نیست. منظور
    از گرم کردن رساندن به درجه 37 است  نه
    بیشتر .

  • برای گرم کردن دستور پزشک لازم است. گرم کردن تا 42 درجه می
    تواند موجب همولیز خونی شود.

  • گرم کردن در ترانسفیوژن وسیع، سرعت بیش از 50 سی سی در
    دقیقه تا نیم ساعت در بالغ یا 15 سی سی پر Kg در ساعت در اطفال توصیه
    می شود.

  • ترانسفیوژن تعویض خون نوزاد از مواردی است که استفاده از
    وارمر لازم است.

  • علایم حیاتی قبل از ترانس ، 15 دقیقه اول پس از شروع و سپس
    در فاصل منطم انجام و در فرم مربوطه ثبت می شود.

  • برای استفاده از یک فیلتر برای دو بار ترانسفیوژن توصیه
    کارخانه سازنده ارجح است و در غیر این صورت در فاصله 4 ساعت می توان از یک فیلتر
    برای بیش از دو با ترانس استفاده کرد. شستشوی لاین با نرمال سالین بین ترانس ها
    توصیه می شود.

  • به جدول سرعت پیشنهادی برای تزریق فراورده های مختلف توجه
    شود.

  • ابتدا قبل از تزریق خون همه کلامپ ها را ببندید.

  • خون کامل را قبل از تزریق چند بار سر و ته نمایید.

  • محل مناسب و سر سوزن مناسب را برای ترانسفیوژن استفاده
    نمایید.

  • در ترانسفیوژن خون با استفاده از ست تزریق خون Y شکل مسیر را با استفاده از نرمال
    سالین شستشو داده و هواگیری نمایید. در ستهای خون معمولی نیز هواگیری با جریان خون
    انجام می شود.

  • پس از گرفتن رگ مناسب و شستشوی مسیر با نرمال سالین ست را
    به آنژوکت وصل کنید،  کلامپ نرمال سالین را
    بسته  و کلامپ خون را باز کنید.

  • یکی از کاربرد های ست Y  شکل قابلیت رقیق کردن خون با استفاده از آن است.
    بطوریکه مسیر رگ را بسته و کیسه خون را در سطح پایین تر از نرمال سالین قرار می
    دهیم و سپس مسیر نمرال سالین را باز می کنیم. مقدار گفته شده برای رقیق کردن خون
    به این روش 50-30 سی سی نرمال سالین است.

  • آنچه در گزارش پرستاری و فرم های مربوطه اهمیت دارد: تاریخ
    و ساعت ترانس، نوع و مقدار فرآورده، علائم حیاتی در فواصل منظم، عوارض مرتبط  با ترانسفیوژن خون می باشند که بطور سیستماتیک
    باید ثبت شود.

  • تزریق خون اورژانس که ممکنست بصورت تلفنی به بانک خون اعلام
    شود زمانی است که وضعیت بحرانی به حدی است که زمانی برای کراس مچ خون و تست
    سازگاری بلکه حتی تعیین گروه خونی وجود ندارد. به هر حال تکمیل فرم درخواست خون توسط
    پزشک
    و ارسال پس از اعلام تلفنی لازم است.

  • ارسال نمونه خون در موارد اورژانسی به آزمایشگاه همراه با
    برچسب مشخصات الزامی است. اگر بیمار مجهول الهویه است باید از اسم مستعار احتمالی
    و یا شماره پرونده استفاده کرد. یا طبق پروتکل داخلی بیمارستان عمل کرد.

  • در موارد اورژانس می توان ترجیحا از RBC با گروه خونی O منفی استفاده کرد تا زمانی گروه خونی
    بیمار مشخص شود.

  • اگر قرار است کیسه خون بدون کراس مچ تزریق شود در فرم ها
    باید علامت واضح مبنی بر عدم انجام کراس مچ درج شود. قطعات کورد کیسه قبل از ترانسفیوژن
    در حضور شاهد به لوله های محتوی نمونه خون بیمار با برچسب مشخصات ضمیمه می شود. تا
    کراس مچ در اولین فرصت انجام شود.

  • اکثر خطاهای رخداده در ترانسفیوژن خون غیر فنی و مربوط به
    بخش هایی از زنجیره انتقال حمل و نقل در خواست و تزریق است که با چک های مجدد و
    فرآیندهای صحیح کاری قابل پیشگیری است.


علل خطا در ترانسفیوژن خون:


  • تجویز ناصحیح(بیمار نیاز به خون ندارد ولی تجویز شده
    است/اشتباه در انتخاب فراورده  وجود داشته
    است).

  • شناسایی نادرست بیمار در زمان نمونه گیری یا تزریق

  • نمونه گیری نادرست یا برچسب گذاری نادرست

  • اشتباه در ارسال خون از بانک خون به بخش مقصد

  • خطا هنگام تزریق خون

  • عدم رعایت اصول ذخیره، نگهداری و حمل و نقل فرآورده خونی

  • خطاهای فنی(نادرست بودن آزمایشات انجام شده در بانک خون)


وظایف مهم پرستار:


  1. تأیدد هویت بیمار در چند مرحله مهم قبل از نمونه گیری ، قبل
    از تزریق خون و مطابقت با دستبند یا کارت شناسایی

  2. بررسی فرآورده تحویل گرفته شده از بانک خون از جهات مختلف
    ذکر شده در بالا

  3. بررسی دقیق مشخصات برچسب کیسه خون

  4. نگهداری صحیح فراورده تا زمان تزریق

  5. گرم کردن خون به روش صحیح در صورت دستور پزشک

  6. کنترل دقیق مشخصات بیمار و مطابقت با گروه خونی، مشخصات فرم
    درخواست  و کیسه خون یا فرآورده دریافتی
    خصوصا شماره کیسه و....

  7. تزریق خون به روش درست

  8. آشنایی با عوارض احتمالی و عکس العملهای لازم به هنگام وقوع
    هر عارضه

در آینده درباره  عوارض حاد  و تأخیری انتقال خون مطالبی را  به اشتراک خواهیم گذاشت. موفق باشید و پیشا پیش عید فطرتان پر  برکت و جاجاتتان مقرون اجابت باد.